منظور از بالاترين سختى ، در اينجا سختى هجران است . شيرينى ، عطر و بو و صفاى وطن اصلى در وجود عبد سالك طنين‌انداز مىشود آنچنان كه استخوان‌هايش به فرياد مىآيند . زيرا انسان خيلى صحنه‌ها ، چهره‌ها و دردها را مىبيند ولى بايد تحمل كند . مرحوم عارف مجذوب ، الهى قمشه‌اى چه زيبا گفته است : مكاره چيست ؟ زهر غم چشيدن * فراغ يار و رنج دهر ديدن شب و روز انتظار يار بردن * به داغ هجر دلبر دل سپردن چو گويى شكر ، بر نعمت افزايند * در ، صد لطف ، بر رويت گشايند به هر عضوى سپاسى بايدت گفت * نه تنها با زبان اين دُر توان گفت كه از هر مويى ار گويى ثنايى * هنوز اندر سپاسش بىنوايى بنابراين ، انسان بايد در مكاره هم حالت رضا و شكر داشته باشد و زبان از شكايت ببندد ؛ و اين رعايت ادب است . انسان در اوج مكاره بايد سير و سلوكش را با علم همراه كند . اوامر شريعت را بجا آورد . چون چيزهايى هست كه دل اجازه نمىدهد ، مثلا بعضى عرفا به جايى مىرسند كه مىگويند چرا غذا بخوريم ؟ ولى شرع مىگويد بايد خورد ، آنها از بسيارى خوشىهاى مشروع فقهى بىزارى مىجويند مثلا بعضى داشتن زن و فرزند را مغاير سلوك مىدانند در صورتى كه در اشتباهند و اتفاقا اين‌ها اصل سلوكند . گرچه در قرآن كريم آمده است كه : أَنَّما أَمْوالُكُمْ وَ أَوْلادُكُمْ فِتْنَةٌ . « 1 » اموال و فرزندان شما سبب امتحان شمايند . لا تُلْهِكُمْ أَمْوالُكُمْ وَ لا أَوْلادُكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ . « 2 » اموال و فرزندان ، شما را از ياد خدا باز ندارند . يَوْمَ لا يَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُونَ . « 3 » روزى كه مال و فرزندان سودى ندارند . ولى نبايد برداشت ناصحيح از اين آيات داشت . انسان مىتواند زن و فرزند را معين خود بسازد . انسان اگر هم صحبت و معاشر زنده‌دلى پيدا كرد ، به پاى او جان هم بدهد ارزش دارد . اين آداب معاشرت و روابط ما ، صورى و بيشتر حول محور ماديات و ظواهر

--> ( 1 ) . تغابن / 15 . ( 2 ) . منافقون / 9 . ( 3 ) . شعراء / 88 .